GOST da profilli quvur ikki sortamentga ajratilgan: GOST 8639-82 — kvadrat, GOST 8645-68 — to‘g‘ri to‘rtburchak; ikkalasiga texnik talablarni GOST 13663-86 belgilaydi, qurilish konstruksiyalari uchun esa egilgan yopiq payvandlangan profillarga GOST 30245-2003 amal qiladi. XXR da bularning hammasi bitta standart — GB/T 6728-2017, konstruksiyalar uchun sovuq egilgan ichi bo‘sh profillar. Yevropa EN 10219-1 va Amerika ASTM A500 xuddi shu mahsulotni tavsiflaydi: polosadan kvadrat yoki to‘g‘ri to‘rtburchakka egilgan payvandlangan quvur.
O‘lchamni qanday yozish
Profil o‘lchami — uchta raqam: a tomon, b tomon va devor qalinligi t, hammasi millimetrda: 60×40×3. Kvadratda ikki tomon teng, lekin ikkalasi ham yoziladi: 100×100×5. Uzunlik — alohida, odatda 6 yoki 12 m. Burchakning tashqi radiusini standart qalinlikdan kelib chiqib belgilaydi: EN 10219-1 bo‘yicha 6 mm gacha devor uchun — 1,6 dan 2,4 t gacha, 6–10 mm uchun — 2,0 dan 3,0 t gacha; GOST 8639 va GB/T 6728 radiusni o‘z jadvallari bilan me’yorlaydi. Radius massaga va profilning kosinkaga qanday yotishiga ta’sir qiladi, shuning uchun mavjud konstruksiyaga ulashda u spetsifikatsiyaga yoziladi.
Massa formulasidagi 2,86 qayerdan
Profil metrining massasi — kesim yuzining zichlikka ko‘paytmasi. Kesim — perimetrning qalinlikka ko‘paytmasi minus yumaloqlangan to‘rt burchak. Tashqi radius 1,5 t va ichki radius 0,5 t uchun burchaklarga tuzatma (6 − π) · t² = 2,858 t² ga teng va 7,85 / 1 000 ga ko‘paytirilgandan keyin formula 0,0157 · t · (a + b − 2,86 · t) ga yig‘iladi. GOST 8639 va GB/T 6728 jadval massalarini xuddi shu tamoyil bo‘yicha hisoblaydi, shuning uchun katalogdagi massa, GB-narxnomadagi massa va GOST bo‘yicha massa yaxlitlash doirasida mos keladi.
Formula
m = 0,0157 · t · (a + b − 2,86 · t)
m — 1 m massasi, kg; a, b — tomonlar, t — devor qalinligi, hammasi mm da.
| a×b×t, mm | Massa, kg/m | Bir tonnada, m | Bir tonnada 6 m donalar |
|---|---|---|---|
| 40×40×2 | Massa, kg/m2,33 | Bir tonnada, m428,7 | Bir tonnada 6 m donalar71 |
| 40×40×3 | Massa, kg/m3,36 | Bir tonnada, m297,3 | Bir tonnada 6 m donalar49 |
| 50×50×3 | Massa, kg/m4,31 | Bir tonnada, m232,2 | Bir tonnada 6 m donalar38 |
| 60×40×3 | Massa, kg/m4,31 | Bir tonnada, m232,2 | Bir tonnada 6 m donalar38 |
| 80×80×4 | Massa, kg/m9,33 | Bir tonnada, m107,2 | Bir tonnada 6 m donalar17 |
| 100×100×5 | Massa, kg/m14,6 | Bir tonnada, m68,6 | Bir tonnada 6 m donalar11 |
| 120×120×5 | Massa, kg/m17,7 | Bir tonnada, m56,4 | Bir tonnada 6 m donalar9 |
| 150×150×6 | Massa, kg/m26,6 | Bir tonnada, m37,5 | Bir tonnada 6 m donalar6 |
60×40×3 va 50×50×3 profillar bir xil tortadi: perimetrlari teng, massa esa faqat perimetr va qalinlikka bog‘liq. Bu zavod narxnomasini tekshirishning qulay usuli: tomonlar yig‘indisi teng va devori teng bo‘lgan ikki satr bitta massani ko‘rsatishi shart.
Po‘lat markasi va H harfi
Profil polosadan prokatlanadi va uning po‘lat markasi polosaniki bilan bir xil: GOST bo‘yicha St3sp yoki 09G2S, GB bo‘yicha Q235B yoki Q355B. EN 10219-1 markaga H harfini qo‘shadi — S235JRH, S355J2H — bu hollow, ichi bo‘sh profil degani va dastlabki polosaga emas, tayyor profilga sinov talablarini o‘zi bilan olib keladi. ASTM A500 po‘lat markalarini umuman atamaydi: Grade B va Grade C — tayyor profil oquvchanlik chegarasining darajalari, kvadrat va to‘g‘ri to‘rtburchaklar uchun 315 va 345 MPa. Shuning uchun «100×100×5 profil, St3sp po‘lat» spetsifikatsiyasi XXR zavodi uchun «GB/T 6728, Q235B» deb tarjima qilinadi, oquvchanlik chegarasi profil sertifikati bilan tasdiqlanishi ko‘rsatilgan holda.
Markalar muvofiqligi
| GOST | GB (XXR) | ASTM | EN | Izoh |
|---|---|---|---|---|
| 09Г2С | GB (XXR)Q355B | ASTMA572 Gr.50 | ENS355J2H | IzohKam legirlangan po‘lat, eng yaqin analoglar. GB/T 1591-2018 gacha marka Q345B deb belgilangan; A572 — quvur emas, prokat standarti; S355J2H — EN 10219 bo‘yicha yopiq profillar markasi |
| Ст3сп | GB (XXR)Q235B | ASTMA500 Gr.B | ENS235JRH | IzohProfil quvurlar. A500 oquvchanlik chegarasini Q235B dan yuqori me’yorlaydi; konstruksiyalarni hisoblashda spetsifikatsiyada ko‘rsatilgan standart olinadi |
Muvofiqliklar eng yaqin, ammo aynan bir xil emas: kimyoviy tarkib va dopusklar standartlarga ko‘ra farq qiladi. Aniq marka va standart shartnomaga yoziladi.
Po‘lat zichligi 7,85 g/sm³ bo‘yicha nazariy massa, katalog jadvallari va kalkulyator bilan bir xil funksiya orqali. Yukning haqiqiy massasi — tortish va zavod sertifikati bo‘yicha.
